2009 Araştırmaları

BEYCESULTAN HÖYÜĞÜ 2009 YILI ARAŞTIRMALARI

            2009 yılı Beycesultan Höyük kazı ve araştırmaları 18 Temmuz - 02 Eylül 2009 tarihleri arasında yürütülmüştür. Söz konusu çalışmalarda Ege Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Adnan Menderes Üniversitesi, Atatürk Üniversitesi ve Ahi Evran Üniversitesi’nden öğretim üyeleri ve öğrenciler görev almışlardır. Araştırmalarımızın yürütülmesinde Diyarbakır Müzesinde görevli Arkeolog Leyla Aykol Bakanlık temsilcisi olarak bulunmuştur. Ekip üyelerinin büyük bir kısmı kazı çalışmalarında görev alırken, Hacettepe Üniversitesi Öğretim üyesi Prof. Dr. Emel Oybak Dönmez Arkeobotanik ve Ahi Evran Üniversitesi öğretim üyesi Yrd. Doç. Dr. Gülçin İlgezdi Berthram Arkeozooloji çalışmalarını yürütmüştür.

2009 yılı kazı çalışmalarımızın hedeflerini 2008 yılı çalışmalarımızda Selçuklu ve Bizans dönemlerine ait mimari kalıntıları açığa çıkardığımız N27 plankaresinde derinleşip daha erken tabakalara ulaşmak ve yine 2008 yılı çalışmalarımızda bir bölümü açığa çıkarılmış Bizans Dönemi mimari yapılarının devamını güneyde yer alan M27 plankaresinde araştırmak oluşturmuştur. Hedeflerimiz doğrultusunda kazı çalışmalarımız N27 ve M27 plankarelerinde sürdürülmüştür. 

N27 Plankaresi Çalışmaları:

            Beycesultan Höyüğü’nün batı konisinin güneyinde yer alan ve 20x20 m boyutlarındaki N27 plankaresinde kazı çalışmaları 2008 yılında 20x14 m boyutlarındaki bir alanda başlatılmıştı. 2009 yılında söz konusu plankarenin batı kısmında yer alan 6x20 m boyutlarındaki alanın kazılmasına başlanılmış ve ilerleyen zaman içinde kazılar N27 plankaresinin tamamında 20x20 m boyutlarında bir genişlikte sürdürülmüştür. Çalışmalar süresince üç döneme (Selçuklu Dönemi, Bizans Dönemi, Geç Tunç Çağı) ait toplam 4 tabaka ve bu tabakalara ait 7 alt evre (1b, 2a2-2a1,2b, 4, 5a-b) tespit edilmiş ve araştırılmıştır.

1. Tabaka: Selçuklu-Beylikler Dönemi

            2008 yılı çalışmalarımızda 1a-c olmak üzere üç evresi tespit edilmiş olan Selçuklu dönemine ait kültür tabakasının N27 plankaresinin 6x20 metrelik batı kesiminde sadece 1b evresi tespit edilebilmiştir. 2008 yılı çalışmalarında plankarenin 14x20m’lik kısmında bir dizi çöp çukuru ile temsil edilen 1a evresi ise bu alanda tespit edilememiştir. Yüzey toprağının yaklaşık 20 cm altında başlayan 1b evresine ait yer yer korunmuş beyaz sıvalı bir taban ve bu tabanın üzerinde 60 cm çapında iç sıvası tahrip olmuş bir ocak bulunmaktadır. Taban çevresinde yer yer tespit edilen dağınık taşların bu evreye ait olası mimari yapının temelini oluşturduğu anlaşılmaktadır. Fakat modern tarım aktiviteleri sonucu yoğun tahribata uğramış olan söz konusu mimari yapıya ait bir plan elde etmek mümkün değildir.

            1b evresinin buluntularını ağırlıklı olarak Selçuklu Döneminde görülen sırlı “Milet İşi Keramikler” oluşturmaktadır. Bunun yanında 2008 yılı çalışmalarımızda tespit etmiş olduğumuz sırlı at figürünün benzer örnekleri parçalar halinde bu yılki çalışmalarda ele geçmiştir. Söz konusu buluntular dışında tunçtan yapılmış bir kemer tokası ve çok sayıda hayvan kemiği bu evrenin buluntularını oluşturmaktadır.

2. Tabaka: Bizans Dönemi

Bizans Dönemine tarihlenen 2. kültür tabakasının N27 plankaresinde 2008 yılında yapılan çalışmalarda iki evresi (2a2-1 ve 2b) tespit edilmişti. 2009 yılı çalışmalarımızda söz konusu tabakanın en erken evresi olan 2b evresine ait kalıntılar plankarenin tamamında araştırılırken, 2008 yılında oldukça sağlam korunmuş mimari yapılarla temsil edilen 2a2-1 evrelerine ait yapıların devamları plankarenin 6x20 m boyutlarındaki batı kısmında açığa çıkarılmıştır.

            2b evresi N27 plankaresinin tamamında tespit edilen çöp çukurları, zemine gömülü küpler, plankarenin güneydoğu ucunda bulunan bir sarnıç ve yer yer korunmuş tabanlar ile temsil edilmektedir. Söz konusu bu evreye ait olabilecek herhangi bir mimari duvar kalıntısı tespit edilememiştir. 2b evresine ait olabilecek olası mimari yapıların 2a1 evresi mimari faaliyetleri sırasında tamamen tahrip edildiği anlaşılmaktadır.

           

            2008 yılı çalışmalarımızda detaylı bir şekilde araştırma fırsatı bulduğumuz 2a evresine ait mimari yapıların ve kalıntıların devamı plankarenin 6x20 m boyutlarındaki batı kısmında açığa çıkarılmıştır. İki kullanım evresine sahip olan 2a evresinin erken sürecindeki alt evresi olan 2a1 evresi bir yangın ile sona ermiş olup mimari kalıntıları oldukça tahrip olmuştur. Bu kullanım evresine ait elimizde sadece 2008 yılında tespit ettiğimiz 1 numaralı mekân ve 2009 yılı çalışmalarımızda açığa çıkardığımız plankarenin batısında kuzey güney yönünde uzanan ve bu duvara bitişik doğu batı yönünde uzanan iki duvar bulunmaktadır. Taş temel üzerine kerpiçten inşa edilmiş duvarlar olasılıkla 1 numaralı mekânın da içinde bulunduğu bir yapıya ait mekânların duvarlarını oluşturmaktaydı. Fakat tahribattan dolayı bu evreye ait mimari yapılanma hakkında yorum yapmak zorlaşmaktadır. 2a2 kullanım evresi 2a1 evresinde tespit ettiğimiz 1 numaralı mekân ve duvarlara yapılan eklemelerle daha kompleks bir mimari yapılanma göstermektedir.

2008 yılında ortaya çıkarılan mekânlarla birlikte bu mekânların batısında ve kuzeyinde bu yıl tespit edilen yeni mekânlar burada büyük bir yapının varlığını ortaya koymaktadır. Söz konusu mekânların zemini üzerinde tespit edilen at, eşek, tay, tavuk ve köpek iskeletleri yapının batı bölümünün ahır olarak kullanılmış olabileceğini göstermektedir.

Plankarenin kuzeybatı köşesinde sadece köşe yapan iki duvarının küçük bir kısmı ortaya çıkarılan taş temel üzerine kerpiç yapı kuzeyde yer alan sokağın etrafında yer alan başka bir yapı kompleksinin olduğunu göstermektedir.

            Bizans dönemine ait sırlı ve sırsız keramiklerin yoğun olarak ele geçtiği bu tabakada tunç sikkeler, tunçtan yapılmış çan, çivi ve zincir diğer buluntu gurubunu oluşturmaktadır.

4. Tabaka: Geç Tunç Çağ

            N27 Plankaresinin tamamında araştırılan bu evreye ait yapılar Bizans Dönemine tarihlenen 2b tabakasının çöp çukurları ve inşa faaliyetleri tarafından yoğun olarak tahrip edildiğinden mimari yapılar iyi korunmamıştır. Plankarenin kuzey doğu köşesinde bir yapıya ait olduğu anlaşılan kuzey güney doğrultuda uzanan dikdörtgen formlu bazı mekânların duvarları ele geçmiştir. Küçük boyutlu taşlardan yapılmış olan duvarların temelleri üzerinde kerpiçler yer yer korunmuştur. Plankarenin ortasında kuzey-güney doğrultulu ve bir girişe sahip olduğu anlaşılan taş temelli kerpiç bir duvar parçası söz konusu yapının batı yöne doğru uzandığına işaret etmektedir. Maalesef plankarenin orta kısmında, kuzey batı ucunda ve güney-doğu kısmında bu evreye ait mimari unsurlar iyi korunmamıştır. Plankarenin batı kısmında 4. evreye ait sadece kuzey-güney doğrultuda uzanan bir duvar ile onun kuzeyinde bir başka duvarın dağınık taşları yer almaktadır.

5. Tabaka Geç Tunç Çağ Erken Evre

            2009 yılı kazı çalışmalarımızda, Geç Tunç Çağ’ı temsil eden en iyi korunmuş mimari unsurlar, bu tabakada tespit edilmiştir. Kendi içinde iki alt kullanım evresi bulunan (5b-a) büyük bir yapı kompleksine ait bu mimari unsurlar, yaklaşık 600 metrekarelik bir alanda araştırılmıştır. Söz konusu yapı kompleksinin ilk kullanım evresine ait henüz 4 mekânı açığa çıkarılabilmiştir. Yapı kompleksinin kuzeybatısında yer alan 2 numaralı mekân olarak adlandırılan yapı dikdörtgen bir forma sahiptir.


Son derece iyi korunmuş sıkıştırılmış topraktan yapılmış bir tabana sahip olan mekânın, yoğun bir yangın sonucu yıkıldığı anlaşılmaktadır. Mekân içinde dört insan iskeleti tespit edilmiştir. Gerek taban, gerekse iskeletler üzerindeki yoğun yangın izleri, mekânın şiddetli bir yangından sonra tahrip olup duvarlarının yıkıldığı izlenimini vermektedir. Bu yıkım sayesinde mekâna ait birçok buluntu in situ durumda tespit edilmiştir. Mekânda tespit edilen depolama kapları ve küplerin içinden alınan toprak örneklerinin bazılarında hububat tespit edilmiştir. Aynı zamanda mekân içinde çeşitli formlarda 70 adet tüm veya tüme yakın kap, ağırşaklar, çeşitli kemik objeler bulunmuştur.

            2 numaralı mekânın hemen batısında 7 numaralı mekân yer almaktadır. Biri doğuya biri güneye açılan iki kapıya sahip olan söz konusu mekân 2 numaralı mekân ile benzer şekilde yoğun bir yangın sonucu yıkılmış olup birçok buluntu barındırmaktadır.

 

7 numaralı mekânın güneyinde, bir kapı girişi ile 7 numaralı mekâna bağlanan bir depo yapısı bulunmaktadır. 8 numaralı mekân olarak adlandırdığımız bu mekânın maruz kaldığı şiddetli yangının tahribatı, hem küpleri hem de mekân içindeki diğer unsurları tahrip etmiştir.

8 numaralı mekânın batısında yer alan 11 numaralı mekân diğer mekânlardan farklı olarak daha küçük boyutludur. Diğer mekânlar gibi yoğun bir yangına maruz kalan yapının içerisinde 6 adet insan iskeleti tespit edilmiştir.  

   N27 plankaresinin kuzey batısında tespit ettiğimiz 3 numaralı mekânın bir kısmı batı tarafta henüz kazılmamış olan N26 plankaresi içinde kalmıştır. Söz konusu yapının içinde bulunan sunak ve buna ait parçalar bu yapının kutsal bir yapı olduğunu göstermektedir.

5 numaralı mekân kutsal alanın hemen doğusunda yer almaktadır. Mekânın kuzeybatı köşesinde, batı ve kuzey duvarlarına eklenmiş çift bölmeli kilden yapılmış iki adet tahıl ambarı bulunmaktadır.

 

Söz konusu ambarların güneyde olanı içinde üst üste istiflenmiş aynı boyda tabaklar ile içi tahıl dolu bir çömlek bulunmaktadır. Kuzeydeki ambar içinde ise gaga ağızlı bir testi ve bir çömlek tespit edilmiştir.

 

 

 

N27 plankaresinin güneyinde yer alan 1 numaralı mekân, 4 numaralı mekânın bir bölmesi olarak inşa edilmiştir. Dikdörtgen formlu olan mekânın tabanının büyük bir kısmı Bizans dönemine tarihlenen çöp çukuru tarafından tahrip edilmiştir.

          
  1 ve 4 numaralı mekânların doğusunda, N27 plankaresinin güneydoğu köşesinde yar alan 17 numaralı mekânın henüz sınırları net olarak tespit edilememiştir. Söz konusu mekânın güney duvarı M27 plankaresi içinde kalırken, doğu duvarının sadece küçük bir kısmı kuzeyde iki kerpiç ile temsil edilmektedir. Mekânın kuzey duvarının ise sadece taş temelleri korunmuştur. Dikdörtgen forma sahip olduğu anlaşılan mekânın tabanı üzerinde büyük bir kısmı tahrip olmuş ve 4 numaralı mekân içinde bulunan ocağın bir benzeri olduğu anlaşılan bir ocak yer almaktadır.

Bu yapı kompleksinin en doğusundaki mekân olan 9 numaralı mekânın sadece batı, güney ve kuzey duvarları net olarak tespit edilebilmiştir.  Doğu duvarının ise sadece kuzeydeki bir kısmı tespit edilebilmiştir. Söz konusu mekânın tam ortasında 1,5 m çapında Bizans Dönemine ait büyük bir çöp çukuru yer almaktadır. Mekânın iç kısmını tahrip etmiş olan çöp çukurunun ve mekânın henüz tabanına ulaşılamamıştır. Mekân içinde mekânın işlevine yönelik herhangi bir buluntu tespit edilmemiştir.

 

M27 Plankaresi


2009 yılında ilk defa kazı çalışmaları başlatılan M27 plankaresi höyüğün güney yamacında yer almaktadır.  Arazinin güneye doğru eğimli olmasından dolayı 2009 yılı çalışmalarımız plankarenin sadece kuzey yarısında sürdürülmüştür. Yapmış olduğumuz çalışmalarda üç kültür tabakasına ait toplam 5 evre (1b, 2a2, 2a1, 5b-a) tespit edilmiştir. Tespit edilen bütün evrelere ait mimari kalıntılar erozyon ve tahribat sonucu sadece parçalar halinde korunmuşlardır.

 

1. Tabaka: Selçuklu-Beylikler Dönemi

Selçuklu dönemine tarihlenen 1. Tabakanın sadece 1b evresi tespit edilebilmiştir. N27 plankaresinde tespit ettiğimiz 1a evresine ait kalıntılar olasılıkla bu plankarede erozyondan dolayı tahrip olmuştur. Dağınık taşlar ve plankarenin batısında çapları 1m olan iki çukur ile temsil edilen 1b evresi ise üzerinde yorum yapılabilecek bir mimari yapılanma göstermemektedir.

2. Tabaka: Bizans Dönemi

2a2 ve 2a1 olmak üzere iki evresi tespit edilen tabakanın 2a1 evresi plankarenin genelinde çöp çukurları ile temsil edilmektedir. Mimari unsurlara ait sadece bir duvara ait olabilecek dağınık taşlar ve yanık izlerinin yoğun olduğu sıvalı bir taban söz konusudur. 2a2 evresine ait ise sadece N27 plankaresinde bu evreye ait olan mimari yapıların güney uzantılarının parçalar halinde korunan duvarları tespit edilmiştir. Bu tabakaya ait buluntular çoğunlukla sırlı keramiklerden, demir cüruflarından ve cam bilezik parçalarından oluşmaktadır.

 

5. Tabaka: Geç Tunç Çağ Erken Evre

 

Bizans dönemi çöp çukurları ile yoğun olarak tahrip edilmiş olan 5 tabakanın sadece 5b ve 5a evrelerine ait kalıntılar tespit edilebilmiştir. Bu tabakanın en erken evresi olan 5b evresinin kerpiç döküntülerinin üst kısmı tespit edilebilmiş olup daha derine kazılmadan bırakılmıştır. Bu evrenin üstünde yer alan 5a evresine ait mimari kalıntılar ise yine parçalar halinde ele geçmiştir. Özellikle plankarenin doğu kısmında N27 plankaresinde yer alan yapı kompleksinin güney uzantısı bu alanda kısmen takip edilebilmektedir. Yoğun tahribata rağmen bu tabakaya ait buluntular arasın plankarenin kuzeybatı ucunda taban üzerinde tümlenebilir kaplar, tunç mızrak ucu ve yine tunçtan tanımlanamayan objeler tespit edilmiştir.